Nơi ánh sáng dẫn lối vị ngọt

Có những dự án thiết kế mà mình làm xong là thở phào, đóng file lại và quên luôn. Nhưng cũng có những dự án, dù chỉ là một cái hộp nhỏ nằm gọn trong lòng bàn tay, lại khiến mình ngồi nhìn đi nhìn lại rất lâu sau khi đã gửi file in. Dự án bao bì chà là mình vừa hoàn thành gần đây là một trong số đó.

Đây là bao bì cho một dòng chà la (deglet nour) cao cấp, hướng đến mùa Ramadan. Nghe thì đơn giản - vẽ cái hộp đựng chà là, có gì mà phải nghĩ nhiều. Nhưng càng làm mình càng nhận ra: thiết kế bao bì thực phẩm cho một dịp lễ tôn giáo cụ thể, cho một thị trường văn hóa cụ thể, không phải là chuyện "làm đẹp cho đủ" - nó là chuyện phải hiểu, phải tôn trọng, và phải kể đúng câu chuyện mà người ta đang mong chờ được nghe.

Bắt đầu từ một câu hỏi: hộp này kể chuyện gì?

Trước khi mở Illustrator, mình luôn tự hỏi một câu hờn giận nhưng cần thiết: nếu bỏ hết chữ, hết logo, chỉ nhìn màu và bố cục thôi, người ta có đoán được đây là sản phẩm gì, dành cho ai, vào lúc nào không?

Với dự án này, câu trả lời phải là: đây là món quà cho một mùa lễ thiêng liêng, sang trọng nhưng ấm áp, không phải hàng chợ. Ramadan là tháng của tĩnh lặng, của ánh đèn lồng le lói lúc chạng vạng, của những bữa cơm sum họp sau một ngày nhịn ăn. Nó không ồn ào. Nó không cần hô hào "mua ngay giảm giá". Nó cần một cảm giác được mời vào, được trân trọng.

Vậy nên ngay từ đầu mình đã gạt bỏ hướng đi rực rỡ, nhiều màu kiểu lễ hội thông thường, để chọn một nền xanh lá đậm gradient - màu của Hồi giáo, màu của sự thiêng liêng và bình yên, nhưng đủ chiều sâu để không bị phẳng, không bị "làm cho có".

Chiếc đèn lồng và ranh giới giữa trang trí và biểu tượng

Cái khó nhất khi thiết kế cho một dịp lễ không thuộc văn hóa mình lớn lên là: làm sao để những chi tiết mang tính biểu tượng - đèn lồng Ramadan, họa tiết mái vòm thánh đường, thư pháp Ả Rập - không trở thành thứ trang trí sáo rỗng, chỉ để "cho có không khí".

Mình đặt chiếc đèn lồng xanh lá ở góc trên, không phải vì "Ramadan thì phải có đèn lồng" mà vì đèn lồng trong văn hóa này mang nghĩa của ánh sáng dẫn đường trong đêm nhịn ăn, của hy vọng. Đặt nó ở vị trí mở đầu mắt nhìn - góc trên bên trái, nơi mắt người đọc luôn ghé qua đầu tiên - như một lời chào nhẹ nhàng trước khi đi vào phần chính là sản phẩm.

Phần bóng mờ hình mái vòm thánh đường phía sau tên thương hiệu mình cố tình làm rất nhạt, gần như chỉ là kết cấu (texture) chứ không phải hình minh họa rõ nét. Lý do đơn giản: nó là bối cảnh, là không khí, không phải nhân vật chính. Nếu để nó rõ quá, nó sẽ giành mất sự chú ý của phần quan trọng nhất - trái chà là.

Chà là - nhân vật chính luôn phải được nhìn thấy trước tiên

Một sai lầm phổ biến khi thiết kế bao bì thực phẩm là để phần trang trí, logo, chữ nghĩa lấn át chính sản phẩm bên trong. Người mua hàng, dù có yêu thích thẩm mỹ đến đâu, cuối cùng vẫn cần nhìn thấy thứ mình sắp ăn.

Ở mặt chính diện, mình dùng một khung hình vòm (arch shape) để đặt ảnh chùm chà là chín mọng, mật còn rịn ra ở đầu quả - chi tiết này rất quan trọng, vì nó gợi cảm giác "tươi, chất lượng cao" chỉ bằng một khoảnh khắc chụp. Hình vòm này không phải ngẫu nhiên: nó lặp lại ngôn ngữ hình học của kiến trúc Hồi giáo mà mình đã dùng ở phần đèn lồng và mái vòm phía sau, tạo ra một sự nhất quán thị giác xuyên suốt cả hộp, dù mắt người xem có lướt nhanh đến đâu.

Thư pháp và chữ Latin - hai giọng nói, một cảm xúc

Đây là phần mình dành nhiều thời gian nhất: làm sao để tên thương hiệu viết kiểu Latin thanh lịch, và dòng thư pháp Ả Rập bay bổng phía sau nó, không "đánh nhau" mà lại tôn nhau lên.

Mình để chữ thư pháp Ả Rập lớn, làm nền, với độ trong suốt vừa đủ để nó vẫn hiện diện mạnh mẽ nhưng không cạnh tranh độ rõ với tên thương hiệu phía trước. Có thể hình dung nó như hai giọng đọc - một giọng trầm, ngân nga, đọc bằng ngôn ngữ gốc; một giọng rõ ràng, hiện đại, đọc tên thương hiệu cho người mua hàng quốc tế. Cả hai cùng nói một điều, chỉ khác chất giọng.

Gam màu vàng đồng - chi tiết nhỏ nhưng quyết định cảm giác "cao cấp"

Một trong những quyết định mình hài lòng nhất là chọn tông vàng đồng ấm (gần với sắc mà mình hay dùng cho các chi tiết nhấn) để làm điểm sáng xuyên suốt - từ đường viền, đến logo tròn "delish", đến các họa tiết nhỏ. Trên nền xanh lá đậm, vàng đồng không chói như vàng kim loại thường thấy trên bao bì lễ hội, mà tạo cảm giác ấm, gần với màu mật ong, màu của chính trái chà là. Nó là sợi dây nối màu sắc bên ngoài hộp với màu sắc thật của sản phẩm bên trong - một chi tiết nhỏ, nhưng mình tin là nó khiến người cầm hộp lên có cảm giác "đúng, sang, không giả tạo".

Về bản vẽ khai triển - nơi sự thật lộ ra

Phần mockup 3D lúc nào cũng đẹp, dễ khiến người thiết kế tự hào. Nhưng bản vẽ khai triển (dieline) mới là nơi mọi sai sót bị phơi bày không thương tiếc - lệch một milimet là méo cả bố cục khi gấp thành hộp thật.

Với dự án này, mình giữ bố cục hai mặt chính đối xứng nhưng không rập khuôn: mặt trước tập trung cảm xúc - logo, đèn lồng, hình ảnh chà là chiếm phần lớn diện tích; mặt sau là nơi lý trí lên tiếng - bảng thành phần dinh dưỡng, khoáng chất, mã vạch, QR code, thông tin nhà nhập khẩu. Rất nhiều bao bì mắc lỗi nhồi nhét thông tin kỹ thuật vào một góc nhỏ cho xong chuyện. Mình chọn cách chia rõ ràng: một mặt để rung động, một mặt để thuyết phục bằng dữ liệu. Người mua hàng cẩn thận vẫn có đủ không gian để đọc, mà không phải hy sinh vẻ đẹp tổng thể.

Điều mình học được sau dự án này

Làm xong dự án này, mình nhận ra thiết kế bao bì cho một nền văn hóa không phải của mình lớn lên đòi hỏi một sự khiêm tốn nhất định. Không phải là copy y nguyên các biểu tượng có sẵn, cũng không phải là diễn giải chúng theo cách mình quen thuộc. Nó là việc lắng nghe - đọc, tìm hiểu, hỏi - trước khi đặt bút vẽ đường nét đầu tiên.

Một chiếc hộp chà là xét cho cùng, sẽ được ai đó mở ra trong bữa cơm phá chay đầu tiên sau một ngày dài. Công việc của người thiết kế, suy cho cùng, không phải là làm cho hộp "đẹp" theo con mắt của riêng mình, mà là làm sao để khi tay người ta chạm vào nó, họ cảm nhận được đúng cái không khí thiêng liêng, ấm áp mà khoảnh khắc ấy xứng đáng có.

Và đó, với mình, luôn là phần khó nhất - nhưng cũng là phần đáng làm nhất - của công việc thiết kế.