Hành trình của những nét vẽ ...

Khi Tôi Học Cách Dừng Lại

Phác Thảo: Bài Học Về "Kiên Nhẫn"

Bài học đầu tiên không phải là về kỹ thuật. Nó là về kiên nhẫn - một điều tôi chẳng bao giờ nghĩ mình cần.

Tôi còn nhớ những giờ học đầu tiên, ngồi trước một quả quýt, một quả táo, hay một cái bình nước. Giảng viên nói "Hãy vẽ những gì bạn thấy", nhưng tôi lại cố gắng vẽ những gì tôi tưởng tượng rằng nó phải trông như thế nào. Tôi muốn vẽ "đẹp". Tôi muốn vẽ "đúng". Tôi muốn vẽ một cái gì đó thành công, dù rằng tôi chẳng hiểu nó là gì.

Kết quả là một thảm họa. Những nét vẽ không chắc chắn, những tỉ lệ hoàn toàn sai lệch, bóng tối mà tôi cố vẽ chỉ tạo ra những vết đen mù mịt, ánh sáng thì không hiện lên được cái sáng. Mỗi lần nhìn xuống tờ giấy, tôi chỉ thấy sự khác biệt giữa cái tôi muốn vẽ và cái tôi thực sự vẽ. Sự khác biệt ấy chỉ làm tôi cảm thấy mình vô dụng.

Tôi muốn xé toạc nó. Tôi muốn bỏ cuộc. Tôi muốn quên đi cả thứ này và tìm cái gì đó khác, cái gì đó mà tôi có thể làm được.

Nhưng tôi không làm vậy. Tôi không biết tại sao, nhưng tôi vẫn quay lại.

Rồi có một ngày tôi không nhớ nó là ngày thứ mấy, nhưng tôi nhớ cảm giác tôi ngồi lại, và lần này, tôi dừng lại. Không phải dừng lại vì mệt mỏi. Mà dừng lại để thực sự nhìn.

Không vội vàng. Không cố gắng. Không kỳ vọng. Tôi chỉ nhìn cách quả táo bị ánh sáng chiếu qua nó, cách bóng tối né tránh ở một góc nhất định, cách bề mặt mịn màng gợn lên những line nhỏ như những nếp nhăn trên da. Tôi nhìn những chi tiết tôi bao giờ chưa chú ý đến, bởi vì trước đây tôi quá bận tâm đến việc "làm đúng" mà quên mất cái việc chỉ là "nhìn".

Lần đầu tiên, tôi hoàn thành một bức phác thảo mà tôi không muốn xé toạc. Lần đầu tiên, tôi đặt bút xuống mà không cảm thấy nó như một thất bại. Và khi tôi nhìn lại bức tranh, tôi không thấy những sai sót, những sai sót vẫn ở đó, nhưng chúng không còn che mắt tôi. Thay vào đó, tôi thấy một cuộc trò chuyện. Một cuộc trò chuyện giữa tôi và những vật thể đơn giản trước mắt. Giữa tôi và ánh sáng. Giữa tôi và bóng tối. Giữa tôi và chính tôi.

Từ đó, tôi mới thực sự hiểu được: Nghệ thuật bắt đầu từ khi bạn bỏ lại sự vội vàng. Nó không bắt đầu từ những đường nét chính xác hay những tỉ lệ hoàn hảo. Nó bắt đầu từ lúc bạn ngừng cố gắng và bắt đầu nhìn. Nó bắt đầu từ lúc bạn cho phép bản thân mình chậm lại, cho phép bản thân mình im lặng, cho phép bản thân mình chỉ là ở đó, với những vật thể, với ánh sáng, với bản thân.

Chân Dung: Khi Con Mắt Khác Nhìn Thấu Tôi

Vẽ chân dung là lúc tôi bắt đầu sợ hãi. Bởi vì một quả táo không bao giờ nhìn lại bạn, nhưng một khuôn mặt với những nếp nhăn ở góc mắt, một vệt nước mắt khô trên má, một nụ cười lại chứa đựng cả một cuộc sống. Và khi cuộc sống ấy nhìn thẳng vào bạn, bạn sẽ biết ngay liệu bạn có thực sự thấy họ hay không.

Lần đầu tiên được phép vẽ một chân dung thật sự, không phải những hình dạy từ sách giáo khoa, tôi bị choáng váng. Tôi ngồi trước người mẫu, một người thật, với những đường nét thật và câu hỏi duy nhất trong đầu tôi là: "Tôi sẽ thất bại như thế nào?"

Làm sao tôi có thể bắt được thần thái của một con người? Làm sao tôi có thể vẽ nên cảm xúc mà tôi chỉ nhìn thấy nhân thoáng trong một thoáng? Tôi bắt đầu từ những phần dễ, cái cằm, cái mũi, những chi tiết hình học mà tôi có thể đo đạc, tính toán. Nhưng rồi tôi phải vẽ đôi mắt.

Đôi mắt vẫn khó vẽ nhất. Không phải bởi vì nó phức tạp về mặt hình thái học, mà bởi vì nó chứa đựng câu chuyện phía sau nó. Người ta hay nói đôi mắt là cửa sổ tâm hồn, và khi bạn đứng trước người mẫu, bạn cảm thấy được cái trọng lượng của câu nói ấy. Tôi cố gắng vẽ từng chi tiết, hình tròn của tròng mắt, bóng sáng phản chiếu, những nếp da quanh mắt. Nhưng dù sao tôi cũng không bắt được cái gì. Tôi chỉ vẽ được những dòng nét vô hồn, những hình tròn trống rỗng, không có sự sống.

Tôi vẽ đi vẽ lại một chi tiết vô cùng nhỏ, góc mắt hay một vết lông mi hàng chục lần. Tôi tự hỏi "Tại sao nó vẫn không đúng?" cho đến khi tôi nhận ra rằng tôi đang cố gắng vẽ "đôi mắt"; một khái niệm trừu tượng, thay vì vẽ những gì tôi thực sự thấy. Tôi đang vẽ những gì tôi nghĩ rằng đôi mắt phải trông như thế nào, chứ không phải những gì đang ngồi trước mặt tôi.

Lúc tôi dừng lại và thực sự nhìn, không nhìn với ý định vẽ "đúng", mà chỉ nhìn, tôi thấy một thứ khác hẳn. Tôi thấy những ngoặc mắt không đối xứng, những dòng nhẹ bên cạnh mắt từ những lần cười, những chỗ phai nhạt của con mắt ở những điểm không hoàn hảo. Và lúc ấy, tôi hiểu rằng: chính sự "không đúng" ấy mới là sự đúng.

Những nét không hoàn hảo, những vệt chì bị mờ, những chi tiết không chuẩn xác về mặt giải phẫu, chúng lại mang lại sự sống. Chúng làm cho bức chân dung trở nên con người thực, chứ không phải một tác phẩm hoàn hảo không hồn. Khi tôi nhìn vào bức chân dung cuối cùng, với tất cả những "khiếm khuyết" của nó, tôi không thấy những lỗi. Tôi thấy một người. Người ấy có những nét mệt mỏi ở góc mắt, những dặm không đều, những nếp nhăn ở những chỗ mà tôi không dự tính. Nhưng những cái ấy không làm người ấy kém đi, chúng làm cho họ trở nên thực hơn, gần gũi hơn, sâu sắc hơn.

Lúc ấy, tôi mới nhận ra rằng tôi không chỉ vẽ một khuôn mặt. Tôi vẽ một câu chuyện - câu chuyện của một con người, với những nếp nhăn từ những năm tháng, những vệt sẹo từ những nỗi đau, những chi tiết nhỏ mà chúng ta thường bỏ qua vì chúng ta quá bận tâm đến việc tìm kiếm sự hoàn hảo.

Khi tôi hoàn thành bức chân dung ấy, tôi bước lùi lại và nhìn nó. Trong đôi mắt tôi vừa vẽ những đôi mắt không hoàn hảo, nhưng đầy sự sống, tôi tìm thấy một điều bất ngờ. Tôi tìm thấy bản thân mình.

Không phải bản thân tôi muốn để người khác thấy. Không phải bản thân tôi trong những bức selfie hoàn hảo hay những khoảnh khắc tôi chuẩn bị kỹ. Mà là bản thân tôi thực thụ, với tất cả những điều tôi từng cố giấu.

Những nếp nhăn từ những năm tháng lo lắng. Những vết sẹo vô hình từ những lần bị tổn thương. Những chi tiết nhỏ, không chuẩn xác, mà tôi từng xấu hổ vì chúng. Chúng nằm đó, trong bức chân dung, không bị che giấu, không bị làm mịn, không bị xoá đi.

Và thay vì cảm thấy xấu hổ, tôi cảm thấy thấu hiểu. Bởi vì khi tôi nhìn thấy những khuyết điểm đó trong bức tranh, tôi nhận ra rằng chúng không làm người ấy kém đi, chúng làm người ấy trở nên họ. Và cũng vậy, chúng không làm tôi kém đi. Chúng làm tôi trở nên tôi.

Màu Nước: Khi Tôi Học Cách Thả Lỏng

Sau tất cả những bài học về sự kiên nhẫn và chính xác, màu nước đến và bảo tôi: "Hãy quên đi tất cả những gì bạn vừa học".

Đó là môn học khiến tôi cảm thấy như đứa trẻ lần đầu chơi với bùn. Không có những đường nét cứng nhắc từ chì. Không có sự kiểm soát tuyệt đối. Chỉ có nước, màu, và cái tờ giấy đang chờ tôi.

Những ngày đầu, tôi bất lực trước màu nước. Màu sắc lan tỏa theo những hướng tôi không dự tính, tạo ra những hiệu ứng mà tôi không thể kiểm soát. Mỗi nét vẽ không phải là một quyết định có chủ ý mà là một sự ngẫu nhiên, một cuộc chơi của nước và màu mà tôi chỉ có thể nhìn nhận. Tôi cảm thấy như một con tàu mất lái giữa biển, và con tàu ấy là bàn tay tôi.

Nhưng rồi, trong một giờ học, tôi ngừng cố gắng. Tôi ngừng tính toán. Tôi chỉ vẽ thôi. Tôi cho nước chảy, tôi xem màu sắc nhảy múa với nhau, tôi chấp nhận những vết loang mà tôi không thể kiểm soát. Và trong khoảnh khắc đó - khi tôi buông bỏ sự kiểm soát - bức tranh trở nên sống động theo một cách mà những đường nét chính xác không bao giờ có thể làm được.

Tôi học được rằng không phải tất cả những gì đẹp đều hoàn hảo. Không phải tất cả những gì chúng ta cần đều nằm trong tay. Đôi khi, vẻ đẹp thực sự nằm ở sự buông bỏ - sự cho phép bản thân mình khiêm tốn trước những thứ lớn hơn, những sức mạnh mà chúng ta không thể kiểm soát. Qua môn học này, tôi cũng học được cách sống. Và tôi bắt đầu cảm thấy tự do.

Kiến Trúc: Khi Tâm Trí Khoa Học Của Tôi Thức Tỉnh

Sau tất cả sự "tự do" và "buông bỏ", vẽ kiến trúc đến như một lời gọi nhắc nhở: tôi vẫn là con người có một bộ óc tư duy logic, và nó cũng đẹp lắm. Nó không phải là kẻ thù của sự sáng tạo. Nó là một phần của tôi mà tôi đã bỏ quên.

Lần đầu tiên tôi cầm thước kẻ trong một lớp vẽ, nó cảm thấy như quay trở lại với một cái gì đó quen thuộc. Những phương trình phối cảnh, những tính toán tỉ lệ, những quy luật về chiều sâu - chúng nói đến cái óc của tôi theo một ngôn ngữ tôi từng yêu thích nhưng đã lâu không nghe. Lần này khác. Lần này, logic không phải là một cái lồng. Nó là một công cụ để tôi tạo ra những không gian, những bức tường có chiều sâu, những căn phòng mà tôi có thể hình dung mình bước vào.

Tôi nhận ra rằng kiến trúc là sự giao thoa giữa hai phần của tôi - phần logic, tính toán, và phần sáng tạo, mơ mộng. Vẽ kiến trúc không phải là loại bỏ cảm xúc. Nó là tổ chức cảm xúc ấy vào một không gian có ý nghĩa. Nó là cho phép đầu óc lạnh lùng của tôi nói chuyện với trái tim nóng huyết của tôi. Và khi chúng nói chuyện, những thứ tôi vẽ ra không chỉ đẹp - chúng trở nên sâu sắc.

Trừu Tượng: Khi Tôi Cuối Cùng Tìm Thấy Bản Thân

Những bức tranh trừu tượng là nơi tôi không còn tìm kiếm gì nữa. Tôi không cần nhìn một mô hình ngoài. Tôi không cần kiểm soát hoặc buông bỏ. Tôi chỉ cần là - chính tôi, không có bất cứ mặt nạ nào.

Lần đầu tiên vẽ trừu tượng, tôi nhận ra rằng không có "đáp án đúng". Không có "cách vẽ đúng". Chỉ có tôi - với những màu sắc tôi chọn, những đường nét tôi vẽ, những cảm xúc tôi không thể diễn tả bằng lời nhưng có thể tỏ lộ qua bút chì và màu. Không ai có thể bảo tôi "bạn vẽ sai" bởi vì không có chuẩn mực nào để so sánh. Chỉ có tôi, và những gì tôi cảm thấy lúc ấy.

Những nét vẽ này không mô phỏng hiện thực. Chúng là hiện thực - hiện thực bên trong tôi. Mỗi màu sắc là một cảm xúc. Mỗi đường nét là một suy nghĩ mà tôi chưa bao giờ có từ để nói. Mỗi bức tranh là một bản đồ của tâm hồn tôi vào một thời điểm cụ thể.

Lần đầu tiên tôi hoàn thành một bức tranh trừu tượng, tôi ngồi lại và khóc. Không phải vì nó đẹp - mặc dù nó cũng đẹp. Mà vì tôi cuối cùng nhìn thấy được mình trong đó. Tôi cuối cùng tìm thấy một ngôn ngữ để nói điều mà từ không bao giờ có thể nói. Và lúc ấy, tôi cảm thấy như mình đã không còn cần giấu giếm bất cứ thứ gì nữa. Không còn cần đóng kịch, không còn cần cố gắng là ai đó khác. Tôi đơn giản là tôi - đầy đủ, thực thụ, và có thể yêu được.

Từ Kết Thúc Đến Khởi Đầu

Từng môn học, tôi không chỉ học cách cầm bút hay pha trộn màu. Tôi học cách sống.

Phác thảo dạy tôi kiên nhẫn khi đối mặt với những thất bại. Chân dung dạy tôi nhìn thấy người khác và bản thân mình không phải qua những điều hoàn hảo, mà qua những chi tiết, những khuyết điểm. Màu nước dạy tôi buông bỏ sự kiểm soát và tin tưởng vào cái chưa biết. Kiến trúc dạy tôi rằng logic và tâm hồn không phải là kẻ thù mà là những cộng sự. Và trừu tượng, trừu tượng dạy tôi rằng tôi tự thân đã là một tác phẩm, với tất cả những khuyết điểm và sắc thái của tôi.

Tôi bắt đầu mà không biết tôi đang bắt đầu cái gì. Tôi chỉ biết rằng có những dòng, những màu sắc, và một tấm giấy trắng đang chờ tôi. Bây giờ, tôi hiểu rồi. Nó không phải chỉ là về vẽ. Nó là về khám phá - khám phá một bản thân mà tôi không bao giờ biết tồn tại.

Hành trình ấy vẫn tiếp tục. Mỗi bức tranh mới là một câu chuyện mới. Mỗi dòng vẽ là một cách để tôi nói lên những điều tôi không thể nói bằng lời. Và mỗi lần tôi hoàn thành một bức tranh, tôi cũng hoàn thành một phần của bản thân mình.

Nếu bạn đang đứng trước cái cửa của một thế giới hoàn toàn mới, chưa biết liệu mình có thuộc về nó hay không, hãy bước vào. Bởi những con đường bạn vẽ ra, dù lạc bao nhiêu, đều sẽ dẫn bạn về với chính mình. Và khi bạn tìm thấy chính mình, bạn sẽ biết rằng bạn đã không bao giờ bị lạc. Bạn chỉ đang trên đường về nhà.